TANIM Halk eğitimi topluma, her seviye ve kesimdeki fertlere, ihtiyaçlara dayalı programlar halinde sunulan, kişileri milli ve insani değerlerle donatan, onların ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda ilerlemelerine yardım eden sistemli, teşkilatlı ve sürekli okul dışı eğitim, öğretim ve rehberlik faaliyetleridir.
KAVRAM Halk eğitimi toplumun bütününe hitabeden bir eğitim faaliyetidir. Bu yolla toplumun değer sistemi geliştirilir, kültür değerleri topluma maledilir, ekonomik hayatının gelişmesi sağlanır ve gelişen teknoloji en küçük toplum birimlerine kadar yayılır. Böylece küçük toplum birimleriyle millet topluluğu arasında gerekli ahenk ve bütünlük sağlanır. Halk eğitimi toplum bütününe olduğu kadar fertlere de yönelir. Bu eğitimle onların toplumsal gelişmelere katılmaları için gerekli davranışları kazanmaları sağlanır. Toplumda mevcut kültür unsurları, halk eğitimi yoluyla bireye aktarılır ve onun tecrübeleriyle yoğrularak hayat görüşü şeklinde ortaya çıkar. Böylece bireyler günlük yaşantılarını iyileştirmek için gerekli bilgi, beceri ve anlayışı da kazanmış olur. Halk eğitimi yanlız eğitim yapmış olmak için yürütülen lüks bir faaliyet değil, toplumun ve bireylerin ihtiyaçlarına yönelen ve bunları karşılayan bir faaliyettir. İhtiyaçlar, ilgi ve istekler zamana, şartlara ve ortama göre değişeceğinden bu eğitim de bütün bunlara cevap verecek şekilde düşünülür ve uygulanır. Bu sebeple Halk eğitimi tesadüflere terkedilemez. Belli zaman dilimleri için planlanır, ihtiyaçlara dayalı konuları ihtiva eden programlar halinde halka götürülür. Ülkemizde halk eğitimi zorlayıcı değil, inandırıcıdır. Halkın bu çalışmaları benimsemesi ve gönüllü olarak katılması esastır. Halk eğitimi, öğrenim çağında olup ta okul eğitiminden yararlanamayan çocuk ve gençlerin eğitimini ihmal etmez. Ayrıca okul çağındaki çocuk ve gençlere halk eğitimi araçlarıyla yönelerek okul eğitimine yardımcı olur. Halk eğitimi programları esnek ve ihtiyaca dayalıdır ve bu yönüyle okul eğitiminden ayrılır. Belli bir maksadı ve kendine has sistemi, metodu ve tekniği olan halk eğitimi, bu hizmeti milli seviyeden başlayıp en küçük toplum birimlerine kadar verimli bir şekilde götürecek bir kuruluşu gerektirir.
BENZER KAVRAMLAR 1 - Temel Eğitim Toplumun ve bireylerin içinde bulundukları sorunları anlamalarını, çözümlemelerini, yaşamalarını daha iyiye götürmek üzere gerekli bilgi ve becerileri edinmelerini sağlayan bir eğitimdir. 2 - Sosyal Eğitim Toplumu çeşitli eğitim biçim ve araçlarıyla etkilemek suretiyle bireylerin düşüncelerini, ilgi alanlarını görüş ve anlayışlarını genişletme ve geliştirme hareketidir. Sosyal eğitim bir bakıma radyo, televizyon, sinema, toplantı, konferans, tartışma ve demonstrasyon gibi eğitim öğretim teknikleriyle eğitimi topluma götürmeye yönelmiş bir harekettir. 3 - Popüler Eğitim Popüler eğitim, okul içi ve okul dışında genç-yaşlı, köylü-kentli, cahil-aydın herkese yönelen, kitlelerin bütünü ile aydınlatılmasını amaç edinen bir eğitim hareketidir. Avrupa konseyi popüler eğitimin özelliğini dikkate alarak, bu eğitim şeklini halk eğitimi ve yetişkinler eğitimi yerine kullanmıştır. Bu nedenler popüler eğitimin sınırlı bir halk eğitimi olduğunu söylemek mümkündür. 4 - Kitle Eğitimi Kitle eğitimi, toplum kalkınması kavramının ortaya çıkış yollarında bu deyimin yerine kullanılmıştır. Günümüzde kitle eğitimi bazı ülkelerde toplum kalkınması, bazılarında da halk eğitimi ile eş anlamlı olarak, bu kavramların yerine kullanılmaktadır. 5 - Sürekli Eğitim Modern eğitimin gerek anlamını ortaya koyan ve bütün yenilik çabalarının özünü veren, onları canlı tutan kavramdır. Sürekli eğitim fikri şüphesiz yeni sayılmaz; insanların ömürleri boyunca kendi çabaları ile bilgi edinmeye, kendilerini yetiştirmeye çalıştırdıkları görülür. Buradaki yenilik; herkesin bu yolla çalışmaya başlamasını sağlamaktır. Beş veya altı yaşına doğru okumaya başlayıp birtakım sınavlardan geçtikten, orta veya yüksek derecede diploma aldıktan sonra biten bir eğitim değil bu; hayat boyunca süren bir eğitimdir. 6 - Toplum Kalkınması Toplulukarın ekonomik, toplumsal ve kültürel durumlarını düzeltmek ve geliştirmek amacıyla halkın çabalarına devletin, götürdüğü hizmetlere halkın katılmasını sağlayan, halka yönelen hizmetlerde koordinasyon ve işbirliği gerektiren çok yönlü, planlı bir eğitim ve kalkınma hareketidir. Toplum kalkınması hareketi, halkı eğitsel yollarla planlı şekilde teşkilatlandırmaya yönelmiştir.
KAPSADIĞI ALAN VE KONULAR
Halk eğitiminin alanını hitabettiği toplum, fertler ve kapsadığı yer tayin eder. Bu alan, halk eğitiminin ele alınış biçimi ve tekniğine göre, bazen toplumun bütününü bazen küçük toplum birimlerini bazen de bireyleri içine alır. Halk eğitiminin sınırı ise, yöneldiği insan ve insan gruplarına göre genişler ve daralır.
A - Halk Eğitiminin Hitabettiği İnsan ve İnsan Grupları 1 - Halk eğitimi toplumun bütününe yönelir. Bu eğitimle toplumun değer sistemi geliştirilmeye, kültür unsurları yaygınlaştırılmaya çalışılır. Bu yolla milli gelenekler, örf adetler üzerine çağdaş ekonomik ve sosyal yapının kurulması ve geliştirilmesi sağlanır. 2 - Halk eğitimi toplumun her seviye ve kesimindeki fertlere yönelir. Bu eğitim kadın-erkek, genç-yaşlı, cahil-aydın, belli bir iş ve mesleği olan yada olmayan herkese, halk eğitimi programları bütünlüğü içinde bilinçli, bilgili ve beceri sahibi, topluma ve kendilerine faydalı birer temel unsur haline gelmeleri sağlanır. 3 - Halk eğitimi ile küçük toplum birimlerine yönelinerek onların milli bütünlük içinde kaynaşmaları, teşkilatlı ve fonksiyonel birer ünite haline gelmeleri temin edilir.
B - Halk Eğitimi Alanın Sınırı 1 - Halk eğitimi programlarının alanı ve genel çerçevesi toplumsal çevre ile sınırlıdır. Bu çevre, topluma ulusallık özelliğini kazandıran ve ulusal sınırlar içinde kalan yurt bütünüdür. 2 - Halk eğitimi programlarının sınırı hitabettiği fert ve onun ilişkide bulunduğu yakın çevresidir. Bu çevre aile, bireyin ilişki alanı ve iş yeridir.
C - Halk Eğitiminin Konuları 1 - Temel ve Genel Bilgi Eğitimi : Geri kalmış ülkelerde okuma-yazma öğretimi ve yurttaşlık eğitimi, gelişmiş ülkelerde ise yüksek öğrenime hazırlama eğitimi olarak görülmektedir. Bu genel görünüm içinde temel ve genel bilgi eğitimini şu şekilde belirtmek mümkündür. a) Okur-yazar olmayan yetişkinlere okuma-yazma öğretimi, anadilini rahat ve düzgün konuşabilmelerini sağlama. b) Halka gerekli yurttaşlık sağlık, temel ve genel bilgileri öğretme. c) Yetişkinlere ilk- orta ve yüksek okulları bitirmek için yararlı olma. 2 - İşe Hazırlama ve İş İçinde Yetiştirme Eğitimi : Yetişkinleri belli bir işe ve mesleğe hazırlamak ve değişen ekonomik durumlara kolayca uymalarını sağlamak üzere hayatın her safhasında sürekli olarak uygulanır. Yetişkinlerin ihtiyaçlarına göre gerektiği anda uygulanan bu eğitim aşağıdaki hususlara yönelmektedir. a) Yetişkinleri sanat ve meslek kurslarıyla işe hazırlama, yeteneklerine uygun iş bulma ve işe yerleşmelerini sağlama. b) Yetişkinlerin güçlüklerini gidermek, iş içinde yetişmelerini sağlamak üzere toplantılar, seminerler, kurslar açarak gerekli rehberlikte bulunmak. c) Kurul, birlik, dernek ve kooperatifler kurdurmak suretiyle halkın teşkilatlanmasına yardım etme. 3 - Toplum Eğitimi : Yetişkinlerin toplumsal sorunlarının çözümü ve topluma başarılı şekilde uyumlarının sağlamak üzere yapılan bir eğitimdir. Başlıca şu konulara yönelir. a) Yetişkinin beden, aile ve çevre sağlığını korumak üzere temizlik, beslenme, çocuk bakımı usullerinin öğretilmesi, beslenme şekillerinin geliştirilmesi, spor etkinliklerinin desteklenmesi. b) Halk sanatları ile güzel sanatların tanıtılması, yayılması, desteklenmesi. c) Ahlak kurallarının öğretilmesi, bu konularda halkın aydınlatılması ve gerekli rehberlikte bulunması. d) Topluma meselelerin sezdirilmesi, benimsetilmesi ve çözüm yollarının kendilerine buldurulması. e) Toplumu olumsuz yönde etkileyen zararlı ve kötü alışkanlıkların giderilmesi. f) Halkın boş zamanlarının gezi, toplantı, folklor gösterileri, temsil, konser, sergi ve anma törenleriyle değerlendirilmesi. g) Tabiat güzelliklerinin tanıtılması, orman ve ağaç sevgisinin beslenmesi ve geliştirilmesi. h) Giyim, kuşam, ev ve çevre güzelliğini sağlayıcı çalışmaların yapılması. i) Sanayi ve teknolojik gelişmeleri tanıtma ve benimsetme. 4 - Diğer Halk Eğitimi Çalışmaları : a) Milli ve tarihi değer taşıyan eserleri, kişileri ve mahalli özellikleri tanıtmak ve yaymak. b) Yayım çalışmaları. c) Film, diya gösterileri ile sergi ve panolar düzenleme. d) Okuma ve okutma çalışmaları. e) İnceleme, araştırma ve değerlendirme çalışmaları. f) Halk eğitimi araç ve gereçlerini hazırlama ve kullanma.
A) ÖNEMİ Okul eğitimi, topluma, toplumun her kesim ve düzeyindeki bireylere götürülememekte, eğitim olanağı bulanlarda gerektiği şekilde bu süreçten yararlanamamaktadırlar. Oysa eğitim, insan hayatı boyunca devam eden ve toplumun bütün bireylerine yetenekleri ölçüsünde verilmesi gereken bir süreçtir. Sınırlı şekilde yürütülen, toplumun belli kesimlerine ve bireylerin belirli yaşlarına hitabeden okul eğitiminin boşlukları dolduracak, eğitimden beklenen sürekliliği ve fonksiyonelliği sağlayacak ve bütün yurttaşlara yurttaş olma bilincini kazandıracak bir faaliyet olarak halk eğitimi ortaya çıkmaktadır.
B) GEREĞİ 1-) Nüfusun önemli bir kısmını meydana getiren küçük köy toplumları, ekonomik ve sosyal yönlerden yeterince gelişememişlerdir. Bu toplumlar ilerlemek ve durumlarını iyileştirmek için gereken bilgi ve beceriden yoksundur. 2-) Öğrenim çağındaki nüfusun belirli bir kısmı okuma-yazma bilmemektedir. 3-) Bir kısım yurttaşlarımız, yalnızca okuma-yazma öğrenmişler, belli bir mesleki ve teknik eğitimden geçmemişlerdir. Bunlar, değişen ve gelişen hayat şartlarına kolayca uymalarını sağlayacak bir eğitime ihtiyaç duymaktadır. 4-) İnsan hayatı boyunca gerekli bilgi, beceri ve alışkanlıkların okul yıllarında ve yalnız okul eğitim-öğretimiyle, kazandırılması mümkün değildir. Bireye ve topluluklara, gerekli bilgi ve becerilerin iş içinde, ihtiyaç duyuldukça, sürekli olarak verilmesi daha etkili ve verimli olacaktır. 5-) Hayatta geçerli bütün sanat ve mesleklerin ayrı birer okulu yoktur ve bunlar için mutlaka okul açmak gerekmez. Ancak bütün iş ve sanatlarda çalışacak insanlara ve bunların yetiştirilmesine ihtiyaç vardır. 6-) Küçük toplum birimleri bilimsel ve teknolojik gelişmeleri yakından izleyememektedir. Buralara henüz modern teknolojinin gerektirdiği teşkilatlanma ve iş bölümü girmemiştir. Halk geri ve ilkel usullerle çalışmaktadır. Halk sağlığını koruyacak ve ulusal gücü sağlam tutacak tedbirler yeterince alınamamıştır. 7-) Bütün yurttaşlar güzel sanatlardan, spor etkinliklerinden ve eğitsel eğlencelerden gereği gibi yararlanamamaktadır. 8-) Yurttaşlar toplumsal sorunlardan çok kişisel meselelere yönelmekte, kendi aralarında ve devletle sıkı işbirliği yapamamakta ve toplumsal dayanışmayı geliştirememektedir. 9-) Devlet kavramını, hukuk düzenini, Atatürk devrimlerini ve demokratik yönetimin ana ilkelerini yurttaşlara anlatmak, benimsetmek, ulusal birlik ve dayanışmayı güçlendirmek, bireyleri birbirlerine saygılı, hoşgörür bir düzeye ulaştırmak zorunludur. 10-) Toplumun yapısını ve değer sistemlerini ilerleme ve kalkınmaya uygun bir ortam yaratacak yönde geliştirmek suretiyle toplumda özellikle küçük toplum birimlerinde gerekli ortam yaratma, bireyleri kendi sorunlarını kavrayabilen, çözüm yollarını bulan, kendi kendine karar veren, kaynakları en iyi şekilde kullanacak kendi gücüyle, devletin olanaklarını birleştirebilecek hale getirmek gerekir. Bu ve benzeri nedenlerle yurdumuzda halk eğitimine büyük bir ihtiyaç vardır. Çünkü bu temel meselelerin çözümlenmesi Türkiye çapında bilinçli, ahenkli, sürekli ve kapsamlı bir halk eğitimi uygulaması ile sağlanır.
HALK EĞİTİMİNİN AMACI VE İLKELERİ
A) AMAÇLARI 1-) Halkımızı okur-yazar hale getirmek ve temel bilgilerle donatmak. 2-) Yurttaşlara, Atatürk devrimlerini, Cumhuriyet esaslarını, hukuk düzenini, demokratik yönetimi anlatmak, benimsetmek ve onların bağımsız düşünme, karşılıklı anlayış, sevgi, saygı, hoşgörüşlük duygularını geliştirmek. 3-) Yurttaşlara; aile, toplum hayatı yurttaşlık görevleri ve sağlık kuralları hakkında temel bilgi ve alışkanlıkları kazandırmak. 4-) Yurttaşlara bilimsel düşünme, planlı ve metodlu çalışma alışkanlıkları kazandırmak. 5-) Yurttaşlara yurdumuzu özellikleri, imkan ve kaynakları ile tanıtmak, tam bir dünya görüşü kazandırmak, batı uygarlığını benimsetmek ve hür milletlerle dayanışma gereğine inandırmak. 6-) Yurttaşların dil, ifade, düşünce ve ülkü birliğini sağlamak, estetik duygularını ve zevklerini geliştirmek. 7-) Topluma ve bireylere meselelerini sezinlemeleri, benimsemeleri, çözüm yollarını araştırmaları, kendi imkan ve kaynakları etrafında teşkilatlanmaları için gerekli yardım ve rehberlikte bulunmak. 8-) Yurttaşların boş zamanlarını faydalı şekilde kullanmalarına, iş ve meslek edinmelerine, işlerinde ilerlemelerine yardımcı olmak. 9-) Yurttaşlara sağlam beden, zihin ve ruh yapısına sahip olmaları için gerekli bilgi ve alışkanlıkları kazandırmak. 10-) Yurttaşların her alanda yaratıcı kabiliyetlerini ve teşebbüs güçlerini geliştirmek.
B) İLKELERİ 1-) Halk eğitimi milli varlığımızı koruyacak, milli birlik ruhunu besleyecek ve toplumsal dayanışmayı geliştirecek eğitim programları halinde yürütülmelidir. 2-) Halk eğitiminde hareket noktası, halkın ihtiyaç duyduğu konular olmalı, mahalli halk eğitimi programları halkla birlikte hazırlanıp yürütülmelidir. 3-) Halk eğitimi çalışmalarında inandırma ve aydınlatma esas olmalıdır. 4-) Programlarda sonuçları kısa zamanda ve az masrafla alınacak ve mutlaka yapılması gereken işlere öncelik verilmelidir. 5-) Çalışmalarda mahalli önderlerden faydalanmalı, önderlerin yetiştirilmesine önem ve öncelik verilmelidir. 6-) Halk eğitimi çalışmaları halkın aktif olarak katılacağı özellikte olmalıdır. 7-) Çalışmalar, inceleme, araştırma ve ön uygulamaların sonuçlarına göre yapılmalı, teşebbüs karar ve yürütme halka bırakılmalı, devlet yol göstermelidir. 8-) Çalışmalar işbirliği anlayışı içinde yürütülmeli, iş içinde izlenmeli, yönlendirilmeli, geliştirilmeli ve değerlendirilmelidir. 9-) Hizmetin bütünlüğünü, hizmetler arasında gerekli ahenki sağlamak üzere koordinasyon ve işbirliğine önem verilmelidir. 10-) Çalışmaların halka faydalı olmasına ve başarı ile sonuçlanmasına dikkat edilmelidir. 11-) Çalışmalar toplumun bütününe mal edilmeli, bunun için bütün kuruluşların imkanlarından yararlanılmalıdır. 12-) Başarılı halk eğitimi çalışmaları yurt çapında tanıtılmalı, yayılmalı, teşvik edilmeli ve geliştirilmelidir.
